Παρασκευή, 24 Φεβρουαρίου 2012

Έντεκα ερωτήματα με αφορμή τον Νορμπέρτο Μπόμπιο και το ιδεώδες της ισότητας

 

Του ΤΑΚΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ

Είναι ποτέ δυνατόν η αριστερά να επιδοκιμάζει ή να ανέχεται τη θεωρία της συλλογικής ευθύνης και να συναινεί ή ακόμη χειρότερα να επιζητεί μέτρα συλλογικής τιμωρίας ενός ολόκληρου λαού ή έξωθεν παρεμβάσεις συρρίκνωσης της δημοκρατίας και μείωσης της εθνικής του κυριαρχίας;

Σε ένα παλαιότερο άρθρο του στην "Εποχή" με τίτλο: «Ιδεολογίες, η παρακμή στην Ιταλία και η διάκριση δεξιάς - αριστεράς» ο σ. Βασίλης Κωτούλας είχε αναφερθεί αναλυτικά στις θέσεις του Νορμπέρτο Μπόμπιο, για το ιδεώδες της ισότητας και την πρωταρχική καταστατική θέση που υπέχει στην ιστορική διαμόρφωση της αριστεράς. Αντιγράφω, παρακάτω κάποια σημεία από το άρθρο του σ. Κωτούλα στα οποία παραθέτει αποσπάσματα από βιβλία και άρθρα του Μπόμπιο που αναφέρονται στην αντίληψη αυτού του μεγάλου Ιταλού διανοητή σχετικά με την έννοια της ισότητας και στη συνέχεια θα επιχειρήσω να θέσω τα δικά μου ερωτήματα. Ερωτήματα που επιχειρούν να συνδέσουν την ιστορική απαίτηση των κινημάτων της αριστεράς για όλο και περισσότερη ισότητα με την ιστορική περίοδο που διανύουμε, κατά την οποία επιχειρείται μια πλανητικών διαστάσεων «εξέγερση των ελίτ» και η παλινόρθωση προς έναν κόσμο οριστικά αποκομμένο από τις παραδόσεις του αντιφασισμού και της δημοκρατίας, τις ρυθμίσεις του κράτους-δικαίου και τις κατακτήσεις του κράτους- πρόνοιας. Έναν κόσμο καταστατικά οργανωμένο γύρω από την έννοια της όλο και πιο βαθιάς και εκτεταμένης ανισότητας.

Στόχος των ερωτημάτων μου είναι να προβληματίσουν για τα όρια στα οποία θα πρέπει υποχρεωτικά να προσκρούει η όποια νεωτερικού τύπου προσέγγιση στο πλαίσιο της αριστεράς και η απαραίτητη διάθεση για τολμηρή και συνεχή επανεπεξεργασία -ακόμη και αναθεώρηση- των πολιτικών της, αν δεν θέλει να ξεστρατίζει σε έναν άλλο πολιτικό ορίζοντα και να υποτάσσεται στους σχεδιασμούς, στους πολιτικούς στόχους και στην ιδεολογική σημειολογία των κυρίαρχων τάξεων. Κάποτε πίστευα ότι τα ερωτήματα αυτά λόγω του πρωταρχικού/θεμελιακού χαρακτήρα τους θα είχαν σχετικά «εύκολες» και μονοσήμαντες απαντήσεις στο πλαίσιο της αριστεράς και ότι αποτελούσαν κοινούς τόπους παρά τις διαφορετικές ιδεολογικές και πολιτικές προσεγγίσεις. Προφανώς, όπως υποδηλώνει η σημερινή πραγματικότητα, αυτό δεν ισχύει και ίσως η επαναδιατύπωση παλιών ερωτημάτων, προσαρμοσμένων στις σημερινές συνθήκες, αποβεί χρήσιμη, ιδιαίτερα αν προκαλέσει τον απαραίτητο διάλογο.

«Το γεγονός ότι οι τρόποι και οι μέθοδοι με τις οποίες επιδιώχθηκε να υλοποιηθεί το ιδεώδες της ισότητας ήταν απαίσιες και οδήγησαν στην 'αντεστραμμένη ουτοπία' δεν σημαίνει ότι το μεγάλο πρόβλημα της ανισότητας δεν παραμένει με όλη του τη βαρύτητα ανυπόφορο. Διαπιστώνουμε μάλιστα ότι οι ανισότητες διευρύνονται κατά δραματικό τρόπο" αναφέρει ο Νορμπέρτο Μπόμπιο. Και σε άλλο σημείο συνεχίζει: "Ο ιστορικός κομμουνισμός απέτυχε, η πρόκληση όμως που αυτός λανσάρησε παραμένει ανοικτή. Μπροστά στη σημερινή πραγματικότητα, η διάκριση ανάμεσα στη δεξιά και την αριστερά παραμένει και το ιδεώδες της ισότητας είναι πάντα ο πολικός αστέρας προς τον οποίο κοιτούσε και συνεχίζει να κοιτάζει η αριστερά. Αν επεκτείνουμε το βλέμμα μας προς το κοινωνικό ζήτημα της κάθε χώρας, έδαφος πάνω στο οποίο γεννήθηκαν τους περασμένους αιώνες τα κινήματα της αριστεράς, και δούμε σήμερα το διεθνές κοινωνικό ζήτημα θα κατανοήσουμε ότι η αριστερά όχι μόνο δεν ολοκλήρωσε την πορεία της, αλλά μόλις που την άρχισε". Και παρακάτω τονίζει. "Και αν ακόμη είχα κάποια αμφιβολία, ήλθε την πιο κατάλληλη στιγμή, τη στιγμή που έγραφα αυτές τις γραμμές, ένα άρθρο στο εβδομαδιαίο περιοδικό 'Η Ιταλία' - δηλωμένο της δεξιάς - με τον τίτλο 'Κάτω η ισότητα'. Ακριβώς έτσι, 'Κάτω η ισότητα'. Το οποίο δεν σημαίνει, όπως κάποιος θα μπορούσε να ερμηνεύσει, 'Ζήτω η διαφορά'. Όχι, θέλει να πει: 'Ζήτω η ανισότητα'.... Η ώθηση προς μια όλο και περισσότερη ισότητα είναι ασταμάτητη. Κάθε υπέρβαση ετούτης ή εκείνης της διάκρισης που διαιρεί τους ανθρώπους σε ανώτερους και κατώτερους, σε κυρίαρχους και κυριαρχούμενους, σε πλούσιους και φτωχούς, σε αφεντικά και σκλάβους, αντιπροσωπεύει ένα σταθμό στην πορεία της ανθρωπότητας προς τον εκπολιτισμό της. Ποτέ δεν έχουν τεθεί τόσο σε αμφιβολία, όπως στη δική μας εποχή, οι τρεις κύριες πηγές της ανισότητας: τάξη, ράτσα και φύλο". Ενώ, αναφερόμενος στο κίνημα που ενέπνευσαν οι αγώνες για την ισότητα, ο Μπόμπιο θα κλείσει το βιβλίο του "Δεξιά και Αριστερά" με την παράγραφο: "Είναι φανερό ότι για να αντιληφθούμε τη σημασία αυτού του μεγαλειώδους ιστορικού κινήματος είναι απαραίτητο να σηκώσουμε το κεφάλι και να κοιτάξουμε πιο ψηλά και πιο πέρα από τις καθημερινές αψιμαχίες".

Με αφορμή τα παραπάνω ας αναλογιστούμε:

Η οικονομική κρίση, όσο οξεία και αν είναι, καταργεί, περιορίζει ή ανασημασιοδοτεί τη θεμελιακή έννοια της ισότητας στο σύστημα αξιών της αριστεράς;

Άραγε, είναι αποδεκτή στο ηθικό πάνω απ' όλα πεδίο η δραματική επιδείνωση των ανισοτήτων όταν οφείλεται στις συνέπειες μιας οικονομικής κρίσης όπως κι αν αυτή ερμηνεύεται (ως φυσικό φαινόμενο, ως κυκλική διαταραχή, ως παγκόσμια, ως τοπική, ως αποτέλεσμα του πελατειακού κράτους και της γενικευμένης διαφθοράς);

Καταργείται σε συνθήκες κρίσης η διάκριση δεξιάς-αριστεράς και η διαπάλη αντικρουόμενων κοινωνικών συμφερόντων και αθροιζόμαστε όλοι σε ένα πρωταρχικό- προπολιτικό εθνικό "εμείς";

Η παραπάνω διάκριση ισχύει μόνο σε ομαλές περιόδους οικονομικής μεγέθυνσης και είναι παραδεκτό να καταργείται μαζί με τη δημοκρατία, τα κοινωνικά δικαιώματα και τις ατομικές ελευθερίες σε συνθήκες κατά τις οποίες οι καθεστωτικές δυνάμεις με πρόσχημα την αντιμετώπιση της κρίσης διαμορφώνουν σε μια χώρα συνθήκες που προσομοιάζουν με κατάσταση έκτακτης ανάγκης;

Ο σοσιαλισμός είναι "κατασκευασμένος" για τις περιόδους ευημερίας και ο νεοφιλελευθερισμός για τις περιόδους κρίσης;

Ισχύει το ίδιο και για την "πολλή" δημοκρατία;

Ο ρόλος των δυνάμεων που έχουν ως αναφορά την αριστερά είναι να συμβάλουν στην έξοδο μιας χώρας από την κρίση με κάθε τρόπο (αποδεχόμενες το "εθνικό" σχέδιο των οικονομικά ισχυρών ή τη συνταγή των διεθνών κέντρων του χρήματος και της εξουσίας) ή να δείξουν τη διέξοδο με δίκαιη κατανομή των βαρών, μέτρα περιορισμού της ανισότητας και μεταρρυθμίσεις που να οδηγούν σε ένα διαφοροποιημένο πρότυπο οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνικά και οικολογικά βιώσιμο;

Αν δεν εισακουστούν ως προς το παραπάνω ή εάν ο συσχετισμός δυνάμεων, εσωτερικός και διεθνής, δεν το επιτρέπει, τι άλλο μπορούν να κάνουν οι δημοκρατικές και αριστερές δυνάμεις από το να αναδιπλωθούν (αμυντικά έστω) στο κοινωνικό-ταξικό πεδίο και να υπερασπιστούν με πολιτικό αγώνα και με όσες δυνάμεις διαθέτουν μέσα και έξω από τους κοινοβουλευτικούς θεσμούς τα ζωτικά συμφέροντα της μεγάλης πλειοψηφίας της κοινωνίας και τα δικαιώματα των πιο αδύναμων στρωμάτων;

Μπορεί η αριστερά να αποστεί από την ιδρυτική-καταστατική συνθήκη της ύπαρξής της και να συναινέσει σε μέτρα και πολιτικές που να επιδεινώνουν δραματικά, χωρίς ορατή διέξοδο και για ακαθόριστο χρόνο, τις συνθήκες ζωής της μεγάλης πλειοψηφίας του πληθυσμού;

Είναι ποτέ δυνατόν η αριστερά να επιδοκιμάζει ή να ανέχεται τη θεωρία της συλλογικής ευθύνης και να συναινεί ή ακόμη χειρότερα να επιζητεί μέτρα συλλογικής τιμωρίας ενός ολόκληρου λαού ή έξωθεν παρεμβάσεις συρρίκνωσης της δημοκρατίας και μείωσης της εθνικής του κυριαρχίας;

Αποστρέφοντας ορισμένα τμήματα της αριστεράς το βλέμμα τους από «το ιδεώδες της ισότητας» που, σύμφωνα με τον Μπόμπιο, «είναι πάντα ο πολικός αστέρας προς τον οποίο κοιτούσε και συνεχίζει να κοιτάζει η αριστερά», προς ποιον αστερισμό κοιτάζουν και ποια όρια, συνυφασμένα με την ίδια την υπόσταση της αριστεράς, υπερβαίνουν;

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Τα σχόλια δημοσιεύονται με μια καθυστέρηση και αφού τα δει κάποιος από τη διαχείριση...και όχι για λογοκρισία αλλά έλεγχο για: μη αναφορά σε προσωπικά δεδομένα, τηλέφωνα, διευθύνσεις, προσβλητικά, υποτιμητικά και υβριστικά μηνύματα ή δεσμούς (Link) με σεξουαλικό περιεχόμενο.
Τα σχόλια, οι απόψεις των σχολιαστών δεν απηχούν κατ' ανάγκη τις απόψεις του ιστολογίου μας και δεν φέρουμε καμία ευθύνη γι’ αυτά.
Προειδοποίηση: Περιεχόμενο Αυστηρώς Ακατάλληλο για εκείνους που νομίζουν ότι θίγονται προσωπικά στην ανάρτηση κειμένου αντίθετο με την ιδεολογική τους ταυτότητα ή άποψη, σε αυτούς λέμε ότι ποτέ δεν τους υποχρεώσαμε να διαβάσουν το περιεχόμενο του ιστολογίου μας.