Παρασκευή, 6 Ιανουαρίου 2012

Να από που... αντέγραψε τα κάθε είδους χαράτσια η Τρόικα


Μια που μας πήρε και εμάς η μπόρα με τα φορολογικά μέτρα και τα πάσης φύσεως «χαράτσια» θα κάνουμε μια ιστορική αναδρομή απ’ όσα βρήκαμε για τα φορολογικά βάσανα των προγόνων μας. Όχι για να αντισταθούμε στην σκληρή μεταχείριση από τα επώδυνα μέτρα της Τρόικας, αλλά γιατί τα θύμισαν κάποια κείμενα που έτυχαν μπροστά μας. Αφιερώνουμε αυτή την καταγραφή, που μπορεί να αποδειχθεί ερέθισμα για μια πιο ειδική και ολοκληρωμένη μελέτη της φορολογίας στην Ήπειρο ανά τους αιώνες, στους συντάκτες των μνημονίων και στον υπουργό Οικονομικών Ευ. Βενιζέλο. Η δική μας συνεισφορά είναι από την λαϊκή καταγραφή όπως έμεινε στην παράδοση και από κάποια κείμενα.
Θα αρχίσουμε από μια γνωστή μας πηγή, που τόσα αντλούσαμε για την εφημερίδα «Φωνή του Πωγωνίου». Τις αναμνήσεις του Ρομπατινού Μάνθου Μάρη. Γράφει λοιπόν ο Μάνθος Μάρης και τα αντιγράφουμε όπως είναι:

Μουχτάρης και φόροι...
«Η εκλογή του προέδρου (μουχτάρη) εγίνετο δι’ υπογραφών των ανδρών και όποιος είχε πλειοψηφία παρουσιάζετο εις τον Kαημακάμη (έπαρχον) και ανεγνωρίζετο διά των υπογραφών η θητεία που ήτο διετής. Ο μουχτάρης εισέπραττε τα βασιλικά, δηλαδή τον στρατιωτικόν φόρον διά κάθε άρρενα, ασχέτως ηλικίας, γρόσια νιζεμιέ 40. Επίσης εισέπραττε δι’ οδοποιΐα 12 γρόσια κτηματικόν φόρον βεργή για τα ιδιόκτητα· 2 γρόσια κατά στρέμμα διά τα βασιλικά. Επειδή πολλοί ήσαν ανάπηροι και πάμπτωχοι συνήρχετο η δημογεροντία και έρριχνε τον δεύτερο κατάλογον πληρωμής, αφαιρούσαν ή ελάφρυναν το ποσό εις βάρος των ευπορούντων. Υπήρχον και άλλες φορολογίες οι οποίες διέφευγον της δικαιοδοσίας του μουχτάρη.
Ο μουχτάρης υποχρεούτο να παρουσιασθεί εις τον Καημακάμη να κάμουν γιοκλαμά, δηλαδή ληξιαρχική πράξη και έλεγχον επί των εισπράξεων. Εβεβαίωνε τον κατάλογον των τζελέπηδων. Οι τζελέπηδες ήσαν μετρητές των αιγοπροβάτων, διορίζοντο υπό της εφορίας δι’ ένα μήνα και επανήρχοντο και επαναλάμβανον την καταμέτρησιν όπου είχον αμφιβολία ότι έκρυψαν. Ο φόρος ήτο 4 γρόσια κατά κεφαλήν. Το δέκατο της παραγωγής εξετίθετο εις πλειοδοσίαν, νοικιαστής ανεδεικνύετο ο τελευταίος πλειοδότης. Χτυποκάρδι είχαν οι γεωργοί όσο να πάρει τέλος η πλειοδοσία, γιατί ο καιρός περνούσε και τα γεννήματα εφθίροντο εις την θυμωνιά. Έπειτα υπήρχε ο φόβος της βροχής, ο οποίος τόσο δυσκολεύει το αλώνισμα. Και διά να ενθαρρύνουν τον ενοικιαστή διοχέτευον πληροφορίας ότι έχουμε υπερπαραγωγή. Αλλά και οι ενοικιαστές οι πλείστοι ήσαν αετονύχηδες εις το ζύγι εις το ελεύθερο αλώνισμα. Εγένοντο κέρβεροι διά να φυλάξουν τα αμπέλια, τα καλαμπόκια μη τυχόν και μπει ο νοικοκύρης στο αμπέλι περισσότερο από μια φορά την εβδομάδα και μετά τον τρύγο προσέθεταν ένα ποσόν για φαγουλάτο. Επίσης εις τα καλαμπόκια έπρεπε αυτοί να ορίσουν την ημέρα και τον τόπο όπου θα συγκεντρωθούν διά να τα καθαρίσουν διά τον φόβον μήπως τους κρύψουν.

Το «δέκατον»...
»Το δέκατον ήτο κατ’ όνομα δέκα τοις εκατόν εις την πραγματικότητα έπαιρναν 12 και μισό τοις εκατό με τα σούπι ρούμι λεγόμενα. Εδεκάτιζαν τα καρύδια, τα μύγδαλα, έπειτα με κάποια νομιμοφάνειαν εφορολόγουν τα μελίσια, καθώς και κηπικά, δηλαδή για τα φρούτα που δεν αποθηκεύοντο, η δεκάτη του σταφυλιού εδίδετο εις χρήμα σύμφωνα με την διατήμιση. Τον αμπελουργόν τον περιμένει και άλλη περιπέτεια ο ζιντσεργές, δηλαδή δευτέρα δεκάτη του κρασιού, επειδή το κρασί είνε απαγορευμένο εις τους Μουσουλμάνους, επέτρεπον μόνο 50 κιλά διά τον γεωργόν, το δε περιπλέον εφορολογείτο διά δευτέραν φοράν δέκατο. Και πάλιν φασαρίες διά τα κρυμμένα κρασιά.
Η πιο στυγνή τυρανία υπήρξεν του 17ου αιώνα, διότι επεβάλλετο αγγαρεία δι’ έργα κρατικά. Εξελέγον τους πιο ρωμαλέους μετρώντας τον τράχηλο με μεζούρα και τους έδιναν την αντίστοιχη εργασία».
Αυτά μας άφησε ο μπάρμπα Μάνθος στις ενθυμήσεις του από τον καιρό της Τουρκοκρατίας.

Άλλα στοιχεία...
Από τον καιρό της κατάκτησης της Ηπείρου από τους Τούρκους το 1430 βρήκαμε στοιχεία στο βιβλίο του Χαλίλ Ιναλτσίκ. Αμέσως με την κατάκτηση έκαναν καταγραφή των νοικοκυριών (hane) και καθορίζαν τις προσόδους (hasil). Και μας δίνει αρκετά στοιχεία για τα akca (άσπρα;) νομισματική μονάδα που εισέπρατταν από πολλά χωριά. Η φορολογία από το δικαίωμα βοσκής αναφέρεται και με κλίμακα μέχρι 100 πρόβατα 10 akca ανά πρόβατο, μέχρι 200 πρόβατα 15 akca ανά πρόβατο, μέχρι 300 πρόβατα 20 akca ανά πρόβατο.
Η φορολογία είναι παλιά μέθοδος εσόδων. Οι Τούρκοι την αντέγραψαν από τους Βυζαντινούς. Από το Χρυσόβουλον Α του Αυτοκράτορος Ανδρονίκου με το οποίο δίνονται προνόμια στους κατοίκους των Ιωαννίνων και της περιοχής, μαθαίνουμε ποιοι φόροι και υποχρεώσεις είχαν επιβληθεί την εποχή εκείνη το 1320. Ο αυτοκράτωρ παρέχει «ανενοχλησίαν» για τους κατοίκους και τους απαλάσσει από το «χάραγμα» (φόρον χρηματικόν επί των κεφαλών), το «μιτάτον», ήτοι το κατάλυμα διαβατικού στρατιωτικού (οι Τούρκοι αργότερα το ονόμασαν «κονάκια»), το «βιολόγιον» φορολογία, το «καπνολόγιον», το καπνιάτικον, το «νόμιστρον» τέλος νομαίου ή εδαφονόμιον, το «λημναίον πάκτον» φόρος για το ψάρεμα, το «ζευγολόγιον» φόρος εισπραττόμενος εξ έκαστος ζεύγος, «ορική» φόρος βοσκήσιμων. «Μελισσονόμιον» φόρος για τις κυψέλες των μελισσών, «απογραφή» στρατολογία, «αποβιγλισις» υποχρέωση φρουράς κάστρων, «απομμέρκεντοι» απαλλαγμένοι τελωνειακών υποχρεώσεων.
Πολλές «φοροαπαλλαγές» και πλήρη ελευθερία και ανενοχλησία παρείχε ο αυτοκράτωρ στους Γιαννιώτες και άλλους κατοίκους της περιοχής.

Το σύστημα του Βυζαντίου
Μόλις όμως ήρθαν οι Τούρκοι «αντέγραψαν» το φορολογικό σύστημα του Βυζαντίου. Έτσι οι εκ των χριστιανών εισπραττόμενοι φόροι ήταν: τελωνείον προς 5%, φόρος προσωπικός (χαράτσι), αποδεκάτωση παντός προϊόντος (σπαϊλίκι), φόρος επί των ανηλίκων αρρένων (σπέντζα), τσελεπικόν και προβατονόμιον, εδαφονόμιον (ναζούλ Αβαρίζ), δικαίωμα οδοφυλακής (δερμπεντάν ναζιρλίκ), επισκευή φρουρίων (καλιά ταμιρισί), μισθοδοσία στρατού (νεφέρ πετελεσί), συντήρηση ταχυδρομείων (μενζίλ Χάρτζι), σίτιση στρατιωτών (ταπίκ πετελεσί), μισθός τοπαρχών (κουντουριές), φιλοδώρημα αυτών (ικραμιές), υπέρ σημαίας (σαντζάκ μεπαριφί), αμοιβή υπαλλήλων διοίκησης (χουσμέτ μπουμπασιριελέρ) και άλλοι πολλοί.

Και... διόδια!
Μια άλλη υποχρέωση ήταν το «μασγίδι» ή παιδοσυλλεξία. Τα «ντερβένια» τέλη διέλευσης οδικών κόμβων, τα «ρουσουμάτια», φόροι ιχθυοτροφείων, δικαίωμα «αβδελλαλιείας», «δάμκα» σφραγίδα καταναλισκομένων ειδών, τελωνεία, δασμός μετάξης, κανταριάτικον, φόρος εργαστηρίων.
Και το πιο ενδιαφέρον... Οι Τούρκοι, εφεύραν και τον «φόρο των λαλούντων μουσικά όργανα». Οι «καλλιτέχνες» της εποχής πλήρωναν και φόρο. Ασφαλώς θα υπάρχουν και άλλες πηγές πληροφόρησης για τους φόρους που πλήρωναν οι Έλληνες κάθε εποχής. Αντλήσαμε μερικά στοιχεία από Ηπειρωτικές πηγές. Έτσι για την ιστορία και την συγκυρία.

Επιμέλεια: ΚΩΣΤΑ ΚΩΣΤΟΥΛΑ - ΠΡΩΙΝΌΣ ΛΟΓΟΣ (Ιωάννινα)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Τα σχόλια δημοσιεύονται με μια καθυστέρηση και αφού τα δει κάποιος από τη διαχείριση...και όχι για λογοκρισία αλλά έλεγχο για: μη αναφορά σε προσωπικά δεδομένα, τηλέφωνα, διευθύνσεις, προσβλητικά, υποτιμητικά και υβριστικά μηνύματα ή δεσμούς (Link) με σεξουαλικό περιεχόμενο.
Τα σχόλια, οι απόψεις των σχολιαστών δεν απηχούν κατ' ανάγκη τις απόψεις του ιστολογίου μας και δεν φέρουμε καμία ευθύνη γι’ αυτά.
Προειδοποίηση: Περιεχόμενο Αυστηρώς Ακατάλληλο για εκείνους που νομίζουν ότι θίγονται προσωπικά στην ανάρτηση κειμένου αντίθετο με την ιδεολογική τους ταυτότητα ή άποψη, σε αυτούς λέμε ότι ποτέ δεν τους υποχρεώσαμε να διαβάσουν το περιεχόμενο του ιστολογίου μας.