Τρίτη, 17 Ιανουαρίου 2012

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΚΩΣΤΑ ΜΕΛΑ - Οι τράπεζες ν’ ανήκουν στους καταθέτες, όχι στους μετόχους

 

Οι τράπεζες ν’ ανήκουν στους καταθέτες, όχι στους μετόχους

Οι συνέπειες της πολιτικής του μνημονίου, η κυοφορούμενη συμφωνία PSI, η κατάσταση των τραπεζών και ο ρόλος του χρηματοοικονομικού τομέα ο «κόμπος» που έχει φτάσει η ΕΕ είναι μερικά από τα θέματα που αναλύει στη συνέντευξη του σήμερα ο πανεπιστημιακός Κώστας Μελάς.

Τη συνέντευξη πήρε
ο Παύλος Κλαυδιανός
Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να πούμε και πάρα πολλά, για να αναδείξουμε το αδηφάγο της πολιτικής των μνημονίων.

Ήμουνα “κάθετα” αντίθετος στη λογική του μνημονίου ως οικονομικού, κατ’ αρχήν, προγράμματος προσαρμογής της ελληνικής οικονομίας, ως προς την αποτελεσματικότητά του σε σχέση με τους στόχους που το ίδιο έθετε. Ήταν αδύνατο να έχει “επιτυχία”, αν λάβουμε υπόψη το πώς λειτουργεί μια οικονομία θεωρητικά και η ελληνική ειδικά. Ως οικονομικό πρόγραμμα είχε μια απλή αλλά σαφή λογική: η ελληνική οικονομία –ας μου επιτραπεί η αυτονόμησή του οικονομικού από το κοινωνικό – έχει τεράστια ελλείμματα, μεγάλο πρόβλημα χρέους και ανταγωνιστικότητας.
Το ζήτημα είναι πώς μπορούσαμε να “γιατρέψουμε” αυτά τα προβλήματα. Υπάρχουν δύο λογικές. Η μία είναι να μπορέσουμε να διατηρήσουμε, όσο το δυνατόν, το επίπεδο ευημερίας του ελληνικού λαού, που είχε επιτευχθεί τα τελευταία 20 χρόνια, και σε βάθος χρόνου μέσω της ανάπτυξης και του πληθωρισμού του χρέους, να μπορέσουμε να τα αντιμετωπίσουμε. Αυτό ήταν το πιο λογικό. Έπρεπε να ιδούμε και διαρθρωτικά προβλήματα της οικονομίας π.χ. –η Αριστερά το θέτει ανέκαθεν– το πρόβλημα της τεράστιας φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής, αλλά και της συρρίκνωσης της παραγωγικής βάσης.
Η άλλη είναι λογική των Γερμανών, μια σταθερή, νεοφιλελεύθερη –αν και η γερμανική εκδοχή της έχει στοιχεία που την κάνουν σκληρότερη. Βάση της ήταν η ελληνική οικονομία να “κατέβει” τόσο, ώστε τα ελλείμματα να εκλείψουν, να γίνουν διαχειρίσιμα. Και μάλιστα αυτό να γίνει σε τρία χρόνια! Ήταν αδύνατο, κρίνοντάς το και μόνο από την πλευρά της οικονομικής επιστήμης, όχι ως κοινωνικό ζήτημα. Αποτέλεσμα είναι σήμερα να μειώνονται, μισθοί, συντάξεις, ευημερία, το κοινωνικό, κράτος. Να σημειώσουμε εδώ ότι το κοινωνικό κράτος δεν είναι δώρο είναι κάτι που το έχουμε πληρώσει και μας το αφαιρούν, αφαιρούν εισόδημα και εξ αυτού.

Η έμφαση τώρα είναι στους μισθούς, στις σχέσεις εργασίας.
Προσέξτε. Υπάρχουν μελέτες, από ΔΝΤ, Επιτροπή, ΕΚΤ, Τράπεζα της Ελλάδος, οι οποίες λένε ότι η διεθνής ανταγωνιστικότητα εξαρτάται πολύ λίγο από τις αμοιβές. Πρόκειται για έναν ιδεολογικό όρο, που χρησιμοποιείται τα τελευταία 20 χρόνια αντί του όρου οικονομική ανάπτυξη. Υποκρύπτει έναν ιδεολογικό προσδιορισμό διότι το μοντέλο που λειτουργεί σήμερα είναι το νεοφιλελεύθερο, μ’ αυτό καθορίζονται τα κριτήρια της ανάπτυξης. Όλοι οι δείκτες που μετρούν τη διεθνή ανταγωνιστικότητα μιας χώρας, τι λένε για την Ελλάδα; Ότι από τις τρεις συνιστώσες της, το μοναδιαίο κόστος εργασίας και την σταθμισμένη συναλλαγματική ισοτιμία, η τελευταία, που επί της ουσίας είναι οι διακυμάνσεις του ευρώ και δεν εξαρτάται από εμάς, εξηγεί για το διάστημα 2000 – 2008 το 70% της απώλειας ανταγωνιστικότητας! Αν την περίοδο αυτή οι μισθοί αυξάνονταν 4%, δηλαδή όσο η παραγωγικότητα και όχι 6% τότε, οι ίδιες μελέτες λένε ότι η θετική επίπτωση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα ήταν μόλις 1%. Όμως εκείνοι επιμένουν, διότι είναι το ιδεολογικό ζήτημα. Ό,τι επιχειρήματα και να τους φέρεις, δεν θα τα ακούσουν. Το σχέδιο είναι η ελληνική οικονομία –συνολικά– να λειτουργήσει 30% πιο κάτω. Αυτό σημαίνει εσωτερική υποτίμηση.

Πώς τίθεται το πρόβλημα των τραπεζών;
Όπως είπαμε, οι τράπεζες θα γράψουν στον ισολογισμό τους παρούσες αξίες μειωμένες, άρα υπάρχει ζήτημα κεφαλαιακής επάρκειας, επανακεφαλαιοποίησης. Πρόβλημα, βέβαια, λυμένο, με δημόσιο χρήμα. Ακόμη και στις τράπεζες που, όπως λέγεται, δεν είχαν πιεσθεί να πάρουν στο παρελθόν ομόλογα, θα δοθούν μετοχές κοινές, δε θα χάσουν, υπό μία έννοια, δικαιώματα. Ενώ οι άλλες που “πιέστηκαν” –από ποιον, άραγε, αφού γίνονταν, όπως ξέρετε, κερδοσκοπία– θα πάρουν κοινές αλλά χωρίς τα δικαιώματα των κοινών! Δηλαδή, χωρίς δικαιώματα ψήφου. Θα γίνει ένας συμβιβασμός, ως φαίνεται. Διότι το χρηματοπιστωτικό σύστημα παίζει σπουδαίο ρόλο, είναι αιχμή του δόρατος του νεοφιλελευθερισμού.

Γι’ αυτό τίθεται και από τον ΣΥΡΙΖΑ, και όχι μόνο, το ζήτημα της μετατροπής των τραπεζών σε ταμιευτήρια δημόσιου συμφέροντος, και σε μικρά μεγέθη.
Σωστά, υπό μια έννοια, πολιτικά και θεωρητικά. Αλλά να δούμε ποια είναι η τάση. Ακόμη, να λάβουμε υπόψη ποιο είναι και το ελληνικό δημόσιο. Εκεί που πρέπει να στηριχθεί η θέση της Αριστεράς, είναι να φύγει από τη μέση ο μέτοχος, και στη θέση του να υπάρξει ο πραγματικός μέτοχος, που είναι ο καταθέτης. Οι εμπορικές τράπεζες έχουν μετοχικό κεφάλαιο που είναι περίπου 2,5-4%, και φθάνει το 8% υπολογίζοντας μερικά ακόμη στοιχεία που επιτρέπει ο νόμος, αλλά διαχειρίζονται και δραστηριοποιούν ενεργητικά τεράστια πολλαπλάσια. Η Ντόιτσε Μπανκ, π.χ., έχει 40 δις. και διαχειρίζεται 800 δισ.! Άρα κατά την άποψή μου, εκεί είναι η αλλαγή του τραπεζικού συστήματος, ότι ο μέτοχος έγινε κυρίαρχος, το διοικητικό συμβούλιο και εν τέλει ο διευθύνων σύμβουλος αποφασίζουν για τα πάντα και φυσικά και το ποιος κερδίζει... Όμως η τράπεζα είναι εντολοδόχος κατά βάση και κυρίως των καταθετών.

Η τράπεζα δεν είναι μια οποιαδήποτε επιχείρηση…
Αυτό είναι το δεύτερο μεγάλο ζήτημα. Παίζει ιδιαίτερο ρόλο, δεν είναι μια βιομηχανία που παράγει, π.χ., ποτήρια αλλά το αίμα του συστήματος. Άρα, πρέπει να έχει ιδιαίτερα κριτήρια. Να λειτουργεί με πολύ συγκεκριμένες μορφές και όρους, που ευνοούν την ανάπτυξη της οικονομίας. Δουλειά της είναι να παίρνει από τους “πλεονάζοντες” και να δίνει στους “ελλειμματικούς”, διατηρώντας συγχρόνως την φερεγγυότητά της και την ασφάλεια των καταθέσεων. Αν είναι ιδιαίτερη επιχείρηση που και γι’ αυτό, διασώζεται ανά πάσα στιγμή, δεν μπορεί και να κάνει ό,τι θέλει. Άρα πρέπει να την ελέγχει το Δημόσιο, άλλα ένα άλλο Δημόσιο και όχι αυτό. Είναι, λοιπόν, μια φιλοσοφία που πρέπει ν’ αλλάξει. Η Ελλάδα, επίσης, επειδή είναι στην ΕΕ, έχει και περιορισμούς που ορίζουν τη λειτουργία των τραπεζών. Μια τράπεζα που θα έχει δημόσια ή κοινωνική λειτουργία θα προσπαθούσε, στο βαθμό που της επιτρεπόταν, να επικεντρωθεί σε θέματα ανάπτυξης της χώρας. Τα περισσότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τώρα οι τράπεζες, φυσικά, θα μεταφέρονταν και σε μια τράπεζα δημοσίου συμφέροντος. Τώρα, ουσιαστικά αδρανούν προσπαθώντας να καλύψουν τρύπες, δηλαδή εκπρόθεσμες υποχρεώσεις και να κερδίσουν ή να κερδοσκοπήσουν με τα κρατικά ομόλογα κ.τ.λ. Εάν δεν αλλάξει το γενικό κλίμα και δεν ανατραπεί η πορεία ύφεσης, αυτό θα συνεχισθεί.

Έχει φθάσει σε έναν κόμπο η ΕΕ. Η πρόβλεψή σου;
Νομίζω, ότι η Αριστερά πρέπει να κατανοήσει ότι τα προβλήματα στην Ευρώπη δεν είναι προβλήματα κοινωνικών δυνάμεων ή λαών. Κυρίως, αυτή τη στιγμή, που δεν υπάρχει ένας ευρωπαϊκός δήμος, είναι προβλήματα μεταξύ κρατών. Υπάρχει ένα καρτέλ δυνάμεων, το οποίο επιβάλλει πολιτικές που κατά βάση είναι νεοφιλελεύθερες. Δεν μπορείς όμως να λύσεις μόνο κινηματικά αυτό το ζήτημα. Όχι ότι δεν χρειάζονται τα κινήματα, χρειάζεται όμως και η πολιτική άποψη της Αριστεράς, τα συνδικαλιστικά αιτήματα τα θέτουν τα συνδικάτα. Το πολιτικό, λοιπόν, προέχει και αυτό είναι και το ζητούμενο, μιλώντας γκραμσιανά, η απόκτηση της ηγεμονίας. Αυτό είναι το δύσκολο. Διότι πρέπει να κατακτηθεί σε κάθε χώρα μέλος της ΕΕ. Από την άλλη μεριά όμως, η ΕΕ, όπως είναι δομημένη, δεν έχει μέλλον. Τα τελευταία 30 χρόνια βρίσκεται σε καθοδική πορεία και σήμερα σε κρίση. Οι κίνδυνοι είναι σαφείς, μπορεί ακόμη και να διαλυθεί. Αλλά συγχρόνως και καθόλου εύκολο. Όταν θα φθάσει ο κόμπος στο χτένι, θα εξαναγκαστούν σε πυροσβεστικά μέτρα. Θα έχει μεγάλες επιπτώσεις στο παγκόσμιο σύστημα, γι’ αυτό υπάρχουν παρεμβάσεις για να αποτραπεί η διάλυση. Γι’ αυτό και το ενδιαφέρον των ΗΠΑ, το οποίο εκδηλώνεται όχι μόνο για οικονομικούς και πολιτικούς λόγους, αλλά και γεωπολιτικούς.
Οι ΗΠΑ δρουν ως κυρίαρχη δύναμη στη Δύση, που πατάει πάνω στην ΕΕ, την Ιαπωνία και Αυστραλία. Αυτοί είναι οι πυλώνες του αγγλοσαξονικού τόξου, με το οποίο θα αντιμετωπίσουν τις ανερχόμενες δυνάμεις. Άρα είναι και γεωπολιτικά τα ζητήματα. Γι’ αυτό ενδιαφέρονται –με βάση και τοπικές αβεβαιότητες– και για την Ελλάδα. Τα γεωπολιτικά πρέπει να τα μελετάμε, και νομίζω η Αριστερά χωλαίνει εδώ.

Τη συζήτηση για το ρόλο του ευρώ πώς τη σχολιάζεις;
Η μέχρι σήμερα πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση πραγματοποιήθηκε, χωρίς ποτέ να αντιμετωπισθούν οι θεμελιώδεις αντιθέσεις στο εσωτερικό της ΕΕ. Θεμελιώδεις και πάγιες αντιθέσεις , όχι απλές αποκλίσεις θέσεων, ποικιλία απόψεων ή έστω ιδεολογικές συγκρούσεις. Η προώθηση της ολοκλήρωσης ουσιαστικά στηρίχθηκε σε «μη λύση» των βασικών προβλημάτων. Οι ευρωπαϊκές πολιτικές ελίτ αντελήφθησαν εγκαίρως ότι η επέκταση της ενοποίησης σε χώρους που παράγουν σύγκρουση και όχι συναίνεση , εκεί δηλαδή όπου διακυβεύεται η ίδια η αυτονομία των κρατών, όπως στους χώρους της «υψηλής πολιτικής», θα υπονόμευε την επιχειρησιακή ικανότητα της υπερεθνικής μεθόδου να ορίσει το κοινό συμφέρον και να το αναδείξει μέσα από συντονισμένες μορφές συλλογικής δράσης.
Όμως, ανεξάρτητα από αυτό, εμείς οι πολίτες της Ελλάδος τι θέλουμε για την Ευρώπη σε σχέση με το ευρώ ; Επιθυμούμε την κατάρρευσή του ευρώ; Επιθυμούμε να διαλυθεί μέσω πολυμερούς συμφωνίας ; Επιθυμούμε να διαλυθεί και η ΕΕ; Επιθυμούμε απλά να αποχωρήσουμε μονομερώς αδιαφορώντας για τα τεκταινόμενα στην γηραιά ήπειρο με ένα ανασήκωμα των ώμων; Επιθυμούμε να αλλάξει η συγκρότηση της ΕΕ;
Η συζήτηση δεν έχει καν ανοίξει και ούτε καλύπτεται από την όποια απάντηση στο ερώτημα, μέσα ή έξω από το ευρώ, το οποίο επιχειρείται να αναχθεί σε πρωτεύον ζήτημα των σχέσεων μας με την Ευρώπη και με ό,τι αυτή συμβολίζει στο συλλογικό φαντασιακό μας.

«Κούρεμα»: Να συμπεριληφθούν και τα ομόλογα της ΕΚΤ

Προχώρησαν, εν τούτοις, στο “κούρεμα”. Τι γίνεται με το περιβόητο PSI;
Έχω την εντύπωση ότι η συμφωνία θα κλείσει με ένα κούρεμα 50%, ίσως και 55%. Ανάλογα βέβαια με το επιτόκιο –4%-5% λέγεται. Διότι αν υπολογίσουμε τα ομόλογα με βάση την τρέχουσα παρούσα αξία – το κούρεμα μπορεί να φθάσει 65%-70%. Σημαίνει ότι οι κάτοχοι ομολόγων, το 2012 θα γράψουν στα βιβλία τους ζημιά με όρους παρούσας αξίας, όχι του ονομαστικού κουρέματος. Βεβαίως, πρέπει να δούμε τα στοιχεία πρώτα. Στην προηγούμενη συμφωνία κουρέματος 21%, στην ουσία, λόγω υψηλών επιτοκίων που εμπεριείχαν τα νέα ομόλογα , το κούρεμα αναλογούσε σε απώλειες, σε όρους παρούσας αξίας , μόνο 2-3 % .

Τώρα γιατί δεν θα γίνει το ίδιο;
Καθώς φαίνεται, είναι ένα στοιχείο αυτό, το ΔΝΤ θέλει το χρέος να είναι διαχειρίσιμο. Από το καταστατικό του οφείλει να δίνει δάνεια όταν το χρέος είναι διαχειρίσιμο. Υπάρχει ήδη κριτική από χώρες-μέλη του. Φυσικά, υπάρχει, λοιπόν, μια πίεση. Το δεύτερο σημείο που πρέπει να ριχθεί το βάρος, να ασκηθεί πίεση και από τις πολιτικές δυνάμεις της Αριστεράς, είναι να συμπεριληφθούν στο κούρεμα και τα ομόλογα που κατέχει η ΕΚΤ, κάπου 45-50 δισ. Τα έχει αγοράσει γύρω στο 75% της αξίας τους –εγώ το υπολογίζω 55%-60%. Θέλει να τα πάρει εις ολόκληρον, δηλαδή να κερδοσκοπήσει! Ενώ υποτίθεται, ότι θέλει να βοηθήσει τη χώρα… Η Ελλάδα πρέπει οπωσδήποτε να τα επαναγοράσει στην τιμή που τα αγόρασε η ΕΚΤ, εξοικονομώντας έτσι περίπου 20 δισ. Το τρίτο είναι το δίκαιο που θα πρέπει να διέπει τα νέα ομόλογα. Κατά τη γνώμη μου, αν επικρατήσει το αγγλικό δίκαιο ( κάτι που θεωρείται δεδομένο), το κύριο δεν είναι, όπως λέγεται, ότι θα μας ζητήσουν υποθήκες με πιθανές κατασχέσεις κ.τ.λ., αλλά ότι θα δυσκολευθεί η ελληνική πλευρά στο μέλλον να ξαναβγάλει ομόλογο με βάση το ελληνικό δίκαιο.

*Ο Κώστας Μελάς διδάσκει Διεθνή Τραπεζική Διοικητική Χρηματοοικονομική στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και στο Πανεπιστήμιο Πειραιά Νομισματική Θεωρία και Πολιτική και Παγκοσμιοποίηση και Διεθνή Ανταγωνισμό. Τα τελευταία του δύο βιβλία είναι: «Η Σαστισμένη Ευρώπη», εκδόσεις Εξάντας 2009, και «Οι σύγχρονες κρίσεις του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος» (1974-2008), Α.Α. Λιβάνης 2011.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Τα σχόλια δημοσιεύονται με μια καθυστέρηση και αφού τα δει κάποιος από τη διαχείριση...και όχι για λογοκρισία αλλά έλεγχο για: μη αναφορά σε προσωπικά δεδομένα, τηλέφωνα, διευθύνσεις, προσβλητικά, υποτιμητικά και υβριστικά μηνύματα ή δεσμούς (Link) με σεξουαλικό περιεχόμενο.
Τα σχόλια, οι απόψεις των σχολιαστών δεν απηχούν κατ' ανάγκη τις απόψεις του ιστολογίου μας και δεν φέρουμε καμία ευθύνη γι’ αυτά.
Προειδοποίηση: Περιεχόμενο Αυστηρώς Ακατάλληλο για εκείνους που νομίζουν ότι θίγονται προσωπικά στην ανάρτηση κειμένου αντίθετο με την ιδεολογική τους ταυτότητα ή άποψη, σε αυτούς λέμε ότι ποτέ δεν τους υποχρεώσαμε να διαβάσουν το περιεχόμενο του ιστολογίου μας.